Türev nedir?
Türev, bir fonksiyonun bir noktadaki anlık değişim hızıdır. Grafikte o noktadaki teğet doğrunun eğimine eşittir. Tanımı limitle yapılır:
f′(a) = limh→0 [f(a + h) − f(a)] ÷ h
f′(a) sayısı yalnızca a noktasındaki eğimi verir. x'e bağlı yazılan f′(x) ise her noktanın eğimini veren yeni bir fonksiyondur.
Temel türev kuralları
| Fonksiyon | Türevi |
|---|---|
| c (sabit) | 0 |
| xⁿ | n·xⁿ⁻¹ |
| c·f(x) | c·f′(x) |
| f(x) ± g(x) | f′(x) ± g′(x) |
| f(x)·g(x) | f′(x)·g(x) + f(x)·g′(x) |
| f(x) ÷ g(x) | [f′(x)·g(x) − f(x)·g′(x)] ÷ g(x)² |
| f(g(x)) | f′(g(x))·g′(x) |
Türevin yorumu: artan, azalan, maksimum, minimum
- Bir aralıkta f′(x) > 0 ise f artandır, f′(x) < 0 ise f azalandır.
- f′ bir noktada artıdan eksiye geçiyorsa orası yerel maksimum, eksiden artıya geçiyorsa yerel minimumdur.
- f′(a) = 0 olması tek başına yetmez: f(x) = x³ fonksiyonunda f′(0) = 0 olduğu hâlde işaret değişmez, x = 0 yerel ekstremum değildir.
Teğet denklemi
f grafiğinin x = a noktasındaki teğetinin eğimi f′(a), denklemi şöyledir:
y − f(a) = f′(a)·(x − a)
Örnek: f(x) = x² için x = 3'te f(3) = 9 ve f′(3) = 6'dır. Teğet: y − 9 = 6(x − 3), yani y = 6x − 9.
Konuyu bitir, soruyu fotoğrafla çöz
SoruGO'da çözemediğin soruyu fotoğrafla, yapay zeka adım adım çözsün; yanlışların flash karta dönsün, konular planına işlensin.
Sık sorulanlar
Türev nedir, kısaca?
Fonksiyonun bir noktadaki anlık değişim hızıdır. Grafikte o noktadaki teğetin eğimine eşittir.
f′(x) = 0 olan her nokta maksimum ya da minimum mudur?
Hayır. Türevin o noktada işaret değiştirmesi gerekir. f(x) = x³ için f′(0) = 0'dır ama türev iki tarafta da artıdır, bu yüzden x = 0 ekstremum noktası değildir.
Türev grafiğinin x eksenine değdiği ya da kestiği her yer tepe noktası mıdır?
Hayır. Eksenle ortak nokta f′ = 0 demektir. f′ artıdan eksiye geçiyorsa yerel maksimum, eksiden artıya geçiyorsa yerel minimumdur; grafik eksene değip dönüyorsa işaret değişmez, ekstremum yoktur.
AYT'de türev kaç soru çıkar?
Sayı yıldan yıla değişir. Türev, integralle birlikte AYT matematiğin en kalabalık başlıklarındandır; tam dağılım için son yılların çıkmış sorularına bakmak en doğrusu.