Sıralaman 80 bin diyelim: 24 tercih satır satır nasıl dizilir?

Sonuç ekranını gördüğün an bir sayı ezberledin. Belki 12 bin, belki 80 bin, belki 400 bin. O günden beri herkese o sayıyı söylüyorsun ve herkes sana bir şey tavsiye ediyor. Teyzenin komşusunun oğlu şuraya girmiş, dershane hocan "riske girme" diyor, forumda biri "o sıralamayla oraya yazık" yazmış.

Bu yazıda tavsiye kalabalığını bir kenara bırakıp işin mekaniğini göstereceğim. Örnek adayımız sayısalcı, başarı sırası 80 bin, mühendislik istiyor ama sağlık bilimlerine de kapalı değil. Onun için 24 satırı gerçekten dolduracağız. Tablodaki her sıralama gerçek: 2025 yerleştirme sonuçlarından, ÖSYM ve YÖK Atlas verisinden geliyor.

Önce tek bir kuralı netleştirelim: puan değil, sıralama

Tercih listesi puanla yapılmaz, başarı sırasıyla yapılır. Puanlar yıldan yıla şişer ya da söner çünkü soruların zorluğu değişir. Sıralama ise seni diğer adaylarla kıyaslar ve yıllar arasında çok daha az oynar. "480 puanla nereye giderim" sorusunun cevabı yıla göre değişir, "80 bininci sırayla nereye giderim" sorusunun cevabı çok daha kararlıdır. Sıralamanın nasıl hesaplandığını merak ediyorsan şu rehberde anlatmıştık.

İkinci teknik bilgi: ÖSYM listeyi yukarıdan aşağı okur. Puanının yettiği ilk satıra seni yerleştirir ve alttaki satırlara bir daha bakmaz. Yani 3. tercihine yerleşebilecekken 7. tercihine yerleşmen diye bir şey olmaz ama tersi olur: istemediğin bir bölümü yukarı yazarsan sistem seni oraya koyar ve mesele kapanır. Sıralamanın bu yüzden önemi büyük. Liste bir dilek havuzu değil, öncelik sırasıdır.

Üç bölge mantığı

Listenin klasik reçetesi üç bölgedir ve reçete doğrudur, sorun kimsenin somutlaştırmaması. Bölgeler şöyle çalışır:

• Hayal bölgesi: geçen yıl senin sıralamandan daha iyi sıralamayla öğrenci almış bölümler. Senin için 55 ile 75 bin bandı. Sıralamalar her yıl oynar; geçen yıl 65 bin olan bölüm bu yıl 85 bine gelebilir. Bu satırlar bedava piyango bileti gibidir, tutmazsa kaybın yok.
• Gerçekçi bölge: senin sıralamanın hemen üstü ve altı, kabaca 75 ile 130 bin. Büyük ihtimalle bu bandın bir satırına yerleşeceksin. Listenin kalbi burası, en çok düşünmen gereken satırlar bunlar.
• Garanti bölgesi: sıralamanın belirgin altı, 130 binden aşağısı. Kötü gün sigortası. Buradaki satırların da gönül rahatlığıyla gidebileceğin yerler olması şart, "nasılsa buraya düşmem" diye rastgele doldurulmaz.

80 bin için örnek liste: 24 satırın tamamı

Aşağıdaki liste bilerek karışık; mühendislik, sağlık ve öğretmenlik bir arada. Senin listen tek alana yoğunlaşabilir, sorun değil. Amaç sana dizilişin şeklini göstermek: sıralamalar yukarıdan aşağı gevşiyor, şehir ve bölüm çeşitliliği korunuyor.

İlk 6 satır hayal bölgesi. Hepsi geçen yıl 80 binin üstünde kapanmış, yani adayımızın önündeki sıralamalarla. Yine de yazılıyorlar çünkü kontenjan artabilir, talep kayabilir, o bölüm bu yıl 80 bine sarkabilir. 7 ile 16 arası gerçekçi bölge; adayımız büyük ihtimalle bu on satırdan birinde okuyacak. Bu yüzden bu banda en sevdiği bölümleri, en gidebileceği şehirleri koyduk. 17'den sonrası sigorta: sıralamalar bir yıl içinde herkes için kötüye gitse bile bu satırlar tutar.

Bir satırın hangi bölgede olduğunu kontrol etmek için bölümün son yıllardaki kapanış sıralamasına bakman gerekiyor. Elli bölümün son üç yıllık taban puanı ve sıralaması bizim tablolarımızda tek ekranda duruyor; kaynak ÖSYM ve YÖK Atlas, üstelik sayfalarda tek bir reklam yok.

Ölü tercih: listenin en pahalı hatası

Ölü tercih, "puanım boşa gitmesin" diye yazılan ama aslında gitmek istemediğin bölümdür. Sistem seni oraya yerleştirdiği an iki şey kaybedersin: o yıl başka hiçbir yere yerleşemezsin ve ertesi yıl sınava tekrar girersen ortaöğretim başarı puanının katkısı yarıya iner. Yani "yazayım da dursun" dediğin satır, sana bir yılını ve puanının bir parçasını ödetebilir.

Testi basit: o satıra yerleştin diyelim, kayıt haftası keyifle mi gidersin, mecburiyetle mi? Cevap mecburiyetse satırı sil. Yerine ya gerçekten isteyeceğin bir bölüm yaz ya da boş bırak.

"24 tercihin hepsi dolmak zorunda" efsanesi

Değil. ÖSYM tek tercihle bile başvuru kabul eder. Ama işin istatistiği şu: boş bıraktığın her satır, kötü bir senaryoda seni açıkta bırakma ihtimalini artırır. Benim önerim ikisinin ortası. Hepsini doldurmaya çalış, ama dolsun diye istemediğin bölüm yazma. 20 satırda "isteyerek giderim" diyeceğin yer bitiyorsa 20 satırla gönder. Açıkta kalırsan da dünyanın sonu değil; eylülde ek yerleştirme var ve her yıl on binlerce aday oradan yerleşiyor.

Göndermeden önce son üç kontrol

Bir: her satırın geçen yılki kapanış sıralamasına ve doluluğuna bak. Bir bölüm geçen yıl kontenjanını dolduramamışsa bu bir sinyal, iyi ya da kötü, araştırmaya değer. İki: sıralamayı tek yıla göre değil üç yıllık gidişata göre oku; sürekli yukarı tırmanan bir bölüm seneye senin bandından çıkabilir. Üç: listenin sırasını son kez yukarıdan aşağı oku ve kendine sor, "3. satıra yerleşirsem 5. satırı özler miyim?" Özlersen yerlerini değiştir, çünkü sistem sana o şansı bir daha vermeyecek.

Tercihin bittiğinde liste mükemmel olmayacak, kimseninkisi olmuyor. Yeterince iyi bir liste, yerleştiğin satırda "iyi ki" dedirten listedir. Kolay gelsin.